Upadłość konsumencka w praktyce – kryteria, procedura i definicje

11 maja, 2025Autor: SimplisLiczba komentarzy: 0

Upadłość konsumencka to tryb postępowania sądowego, umożliwiający osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej oddłużenie poprzez likwidację majątku i ustalenie planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań. Fundamentem tej procedury jest stan trwałej niewypłacalności, definiowany jako utrata zdolności do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez okres co najmniej trzech miesięcy (art. 11 Prawa upadłościowego).

Upadłość konsumencka stanowi istotne narzędzie ochrony dłużników, którzy nie są w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań finansowych, niezależnie od przyczyn powstania zadłużenia. Zmiany legislacyjne, wprowadzone ustawą z dnia 30 sierpnia 2019 r. oraz obowiązujące od 24 marca 2020 r., zliberalizowały przesłanki do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, umożliwiając dostęp do niej również osobom, które doprowadziły do niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, choć z pewnymi konsekwencjami.

Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką?

Podstawowe przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

Prawo upadłościowe określa wyraźne warunki, które muszą zostać spełnione, aby sąd mógł ogłosić upadłość konsumencką:

1. Trwała niewypłacalność – dłużnik nie reguluje swoich wymagalnych zobowiązań przez co najmniej 3 miesiące.
2. Brak prowadzenia działalności gospodarczej – upadłość konsumencka jest dostępna dla osób fizycznych, które nie posiadają statusu przedsiębiorcy w momencie składania wniosku. Osoby prowadzące działalność gospodarczą muszą ją uprzednio zamknąć i wykreślić z CEIDG, aby móc złożyć wniosek o upadłość konsumencką.
3. Rzetelne i kompletne złożenie wniosku wraz z wykazem majątku, listą wierzycieli i uzasadnieniem niewypłacalności.
4. Brak przeszkód ustawowych, takich jak wcześniejsze ogłoszenie upadłości konsumenckiej z umorzeniem długów w okresie ostatnich 10 lat, czy działania dłużnika na szkodę wierzycieli (np. darowizny majątku w celu pokrzywdzenia wierzycieli).

Wyjątkowe przypadki

Pomimo zakazów dotyczących osób, które umyślnie doprowadziły do niewypłacalności lub rażąco zaniedbały swoje obowiązki, sąd może uwzględnić względy słuszności lub humanitarne i wydać postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W takich sytuacjach jednak plan spłaty wierzycieli jest wydłużany do maksymalnie 7 lat, a sąd dokładnie weryfikuje okoliczności powstania zadłużenia.

Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej?

Upadłość konsumencka jest dostępna dla:

• osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w tym osób bez majątku;
• byłych przedsiębiorców po zamknięciu działalności gospodarczej i wykreśleniu z CEIDG;
• wspólników spółek cywilnych, którzy nie posiadają statusu przedsiębiorcy;
• osób znajdujących się w stanie trwałej niewypłacalności, niezależnie od przyczyn powstania długów.

Wykluczeni z możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej są natomiast:

• osoby prowadzące aktywnie działalność gospodarczą lub posiadające status przedsiębiorcy;
• wspólnicy spółek osobowych (jawnych, partnerskich, komandytowych), zwłaszcza ci, którzy odpowiadają za zobowiązania spółki;
• osoby, które w ciągu ostatnich 10 lat miały przeprowadzone postępowanie upadłościowe z umorzeniem długów lub umorzone postępowanie;
• osoby, które zataiły majątek lub doprowadziły do niewypłacalności celowo i rażąco zaniedbując swoje obowiązki.

Jakie długi można umorzyć w ramach upadłości konsumenckiej?

Upadłość konsumencka umożliwia umorzenie większości zobowiązań pieniężnych, zarówno tych powstałych w wyniku działania konsumenta, jak i zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej przed jej zamknięciem. Do długów podlegających oddłużeniu należą przede wszystkim:

• kredyty hipoteczne i gotówkowe;
• pożyczki, w tym tzw. chwilówki;
• zaległe rachunki za media i usługi;
• zadłużenia wobec firm windykacyjnych i innych wierzycieli.

Wyjątkowo nie podlegają umorzeniu zobowiązania takie jak alimenty, kary grzywny orzeczone przez sąd, obowiązki naprawienia szkody wyrządzonej umyślnie, a także inne świadczenia pieniężne o charakterze karnym.

Procedura ogłoszenia upadłości konsumenckiej – krok po kroku

1. Przygotowanie wniosku – złożenie formularza „Wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej” wraz z kompletną dokumentacją obrazującą sytuację finansową, listą wierzycieli, majątkiem oraz uzasadnieniem niewypłacalności.
2. Wniesienie opłaty sądowej – obecnie wynosi ona 30 zł. W przypadku braku środków możliwe jest złożenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
3. Składanie wniosku do właściwego sądu – sądem właściwym jest Sąd Rejonowy, Wydział Gospodarczy, odpowiedni dla miejsca zamieszkania dłużnika. Od 1 grudnia 2021 r. wniosek można złożyć elektronicznie za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).
4. Rozpatrzenie wniosku przez sąd – postępowanie trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Sąd może wezwać do uzupełnienia braków lub dodatkowych wyjaśnień.
5. Ogłoszenie upadłości i powołanie syndyka – syndyk zarządza masą upadłościową, nadzoruje likwidację majątku oraz przygotowuje plan spłaty wierzycieli.
6. Postępowanie upadłościowe właściwe – syndyk spienięża majątek i rozdziela środki pomiędzy wierzycieli. Jeśli majątek nie wystarcza na spłatę wszystkich zobowiązań, sąd ustala plan spłaty wierzycieli na okres od 12 do 36 miesięcy, który może zostać przedłużony do 84 miesięcy w przypadku winy dłużnika.
7. Umorzenie zobowiązań – po wykonaniu planu spłaty lub w przypadku braku majątku możliwe jest umorzenie pozostałych długów i zakończenie postępowania.

Czas trwania upadłości konsumenckiej bez majątku

Postępowanie upadłościowe bez majątku jest znacząco krótsze niż w wypadku posiadania aktywów do spieniężenia. W takim przypadku cała procedura może zakończyć się w przeciągu 6–8 miesięcy, choć realny czas trwania postępowania w praktyce wynosi średnio około 12–18 miesięcy. Szybkość zależy od kompletności dokumentacji, obciążenia sądu oraz sprawności działań syndyka.

Brak majątku eliminuje etap likwidacji masy upadłościowej, co znacząco przyspiesza cały proces. Syndyk koncentruje się wówczas głównie na ustaleniu stanu zadłużenia i ocenie zdolności zarobkowych dłużnika do spłaty wierzycieli w ramach planu spłaty.

Konsekwencje i ograniczenia związane z upadłością konsumencką

• Utrata kontroli nad majątkiem – majątek wchodzi do masy upadłościowej i jest zarządzany przez syndyka, który decyduje o jego likwidacji i sposobie zaspokojenia wierzycieli.
• Ograniczenia w dysponowaniu finansami – upadły nie może zaciągać nowych zobowiązań finansowych ani samodzielnie rozporządzać majątkiem wchodzącym do masy upadłości.
• Publiczny charakter informacji – dane dotyczące upadłości są rejestrowane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz Biurze Informacji Kredytowej (BIK), gdzie pozostają przez 10 lat, co wpływa na zdolność kredytową.
• Wpływ na życie rodzinne – majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości jednego z nich, jednak współmałżonek może dochodzić swoich praw jako wierzyciel.
• Wydłużony plan spłaty w przypadku winy dłużnika – jeśli sąd uzna, że niewypłacalność była wynikiem umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa, okres spłaty może trwać do 7 lat.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka jest skutecznym narzędziem umożliwiającym osobom fizycznym wyjście z trudnej sytuacji finansowej poprzez uporządkowanie zadłużenia i uzyskanie oddłużenia. Jej ogłoszenie wymaga spełnienia określonych przesłanek, w tym trwałej niewypłacalności i rzetelności w składanych dokumentach. Procedura ta jest skomplikowana i wymaga precyzyjnego przygotowania wniosku oraz pełnej współpracy z syndykiem i sądem.

Przed podjęciem decyzji o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie upadłościowym, który oceni indywidualną sytuację dłużnika, pomoże przygotować wniosek i przeprowadzi przez całe postępowanie, zwiększając szanse na pomyślne oddłużenie.

Warto także rozważyć alternatywne metody restrukturyzacji zadłużenia, takie jak negocjacje z wierzycielami czy układ konsumencki, zwłaszcza gdy istnieją realne możliwości częściowej spłaty zobowiązań.